Start › Przeszłość › Najwcześniejsze wizerunki dworu w Landwarowie
Najwcześniejsze wizerunki dworu w Landwarowie
P
Przeszłość
PRZESZŁOŚĆ · ... · ...

Najwcześniejsze wizerunki dworu w Landwarowie

Ta litografia, wykonana w Warszawie przez M. Fajansa techniką tonowaną na podstawie oryginalnego rysunku Napoleona Ordy, to najwcześniejszy znany dotąd wizerunek dworu w Landwarowie. Datowana jest na okres po 1873 r., a jej wymiary to 19,3 × 28,3 cm. Rycina powstała jeszcze przed zakrojoną na szeroką skalę przebudową rezydencji przez rodzinę Tyszkiewiczów i ukazuje dwór w jego pierwotnej postaci – na wzgórzu, górujący nad spokojną taflą jeziora. W kompozycji dostrzec można wyjątkową architekturę: centralną wieżę, przyległe zabudowania, otaczającą je bujną zieleń oraz cichy wodny pejzaż z żaglówką i łodzią wiosłową. Dzieło to uwiecznia Landwarów – niewielkie miasteczko i centrum wiejskiej okolicy w dzisiejszym rejonie trockim, w południowo-wschodniej Litwie. Litografia pochodzi z „Album Historycznych Widoków Polski” – zbioru 260 rycin wydawanego w Warszawie w latach 1873–1883. Pracy towarzyszą dwujęzyczne, polsko-francuskie opisy, które podkreślają jej kulturowe i historyczne znaczenie.

Litografia przedstawiająca dwór na wzgórzu nad jeziorem, z wieżą, żaglówką i łodzią na wodzie
Litografia wykonana na podstawie rysunku Napoleona Ordy ukazuje dwór w Landwarowie jeszcze przed przebudową zainicjowaną przez Tyszkiewiczów.

Najwcześniejsze wzmianki o dworze w Landwarowie sięgają drugiej połowy XVI w., kiedy to Zygmunt August (1520–1572) potwierdził, że ówczesny majątek Litawaryszki stanowi własność Kazimierza Kmity Kuncewicza. W 1604 r. córka Jana Kmity, Beata Komorowska, sprzedała dobra Adamowi Kijanowskiemu, a w 1618 r. nabył je Paweł Stefan Sapieha (1565–1635), podkanclerzy litewski. W 1670 r. Anna z Sapiehów Naruszewiczowa zapisała majątek w testamencie wileńskiemu klasztorowi benedyktynek.

Akwarelowy pejzaż z pałacem, wieżą, kościołem i jeziorem na pierwszym planie
Rycina na podstawie rysunku Napoleona Ordy ukazuje zespół dworski jeszcze przed przebudową zainicjowaną przez Tyszkiewiczów.

W połowie XVIII w. posiadłość nabył Michał Antoniewicz, który w 1772 r. podarował ją swojemu siostrzeńcowi Antoniemu Hryniewiczowi. W 1819 r. na mocy wyroku sądowego majątek został podzielony między spadkobierców Hryniewicza. Do połowy XIX w. tereny te wzmiankowane są jako własność rodów Łappów, Izdebskich i Szachnów. W latach pięćdziesiątych XIX w. dwór zakupił hrabia Józef Tyszkiewicz (1830–1891), jeden z najbogatszych ówczesnych ziemian na Litwie, który założył tu rezydencję z parkiem oraz zabudowaniami przeznaczonymi do hodowli koni.

Akwarela przedstawiająca pałac, wieżę i park w rozległym krajobrazie, na pierwszym planie drzewa i brama
Rycina na podstawie rysunku Napoleona Ordy ukazuje zespół dworski jeszcze przed przekształceniami rozpoczętymi przez hrabiego Józefa Tyszkiewicza.

Józef Tyszkiewicz część swojego kapitału zainwestował w przemysł i handel – wybudował w Landwarowie fabrykę drutu i gwoździ. W 1892 r. majątek odziedziczył jego syn Władysław Tyszkiewicz (1865–1936) – prawnik, stomatolog, działacz społeczny i kolekcjoner, który aktywnie uczestniczył w życiu publicznym i politycznym. W 1899 r. Władysław odnowił odziedziczony dwór w Landwarowie, powiększył park i urządził korty tenisowe. W 1907 r. założył letnią ochronkę dla dzieci mieszkańców Wilna, a w latach 1897–1926 był głównym fundatorem kościoła Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny.

Kolorowy rysunek z 1879 r. przedstawiający korpus pałacu z czerwonej cegły z wieżą, staw, łabędzia i komin fabryczny
Rysunek datowany na 1879 r. z polskim napisem uwiecznia rezydencję Tyszkiewiczów w Landwarowie oraz dymiącą w pobliżu fabrykę.

Mieszkając w Mediolanie, Władysław założył antykwariat „Warowland” (zniekształcona polska nazwa Landwarowa), w którym zgromadził znaczącą kolekcję dóbr kultury, sztuki i nauki, przewiezioną później do Landwarowa. Pragnąc udostępnić te zbiory publiczności, w 1907 r. powołał w Wilnie Towarzystwo Muzeum Nauki i Sztuki, angażując w jego działalność braci Antoniego i Józefa Tyszkiewiczów, architekta Tadeusza Rostworowskiego (1860–1928), hrabiego Mariana Broel-Platera (1873–1951), archeologa Wandalina Szukiewicza oraz malarza Bolesława Michała Rusieckiego (1824–1913). W muzeum eksponowano zbiory archeologiczne, numizmatyczne, etnograficzne i artystyczne, z których ogromną część stanowiły dzieła zachodnioeuropejskiego malarstwa podarowane przez samego Władysława Tyszkiewicza.

W 1914 r. towarzystwo połączyło się z wileńskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk, którego zbiory sztuki w 1941 r. przekazano Litewskiemu Muzeum Sztuki. Znaczna część kolekcji przechowywanych w Landwarowie została w dwudziestoleciu międzywojennym przewieziona do Warszawy, a większość z nich uległa zniszczeniu w 1944 r. podczas powstania warszawskiego. W latach 1915–1920 dobra dworskie zostały zdewastowane w wyniku przemarszów różnych wojsk. W latach 1920–1939 Landwarów znajdował się w granicach Wileńszczyzny należącej do Polski. W obawie przed kolejnymi działaniami zbrojnymi rodzina Tyszkiewiczów unikała większych inwestycji w odbudowę pałacu, jednak sam budynek ocalał.

Po śmierci Władysława ostatnim właścicielem majątku został jego syn Stefan Eugeniusz Maria Tyszkiewicz (1897–1976), który zarządzał dworem i mieszkał w nim do 1939 r. W czasie II wojny światowej w pałacu mieścił się sztab wojskowy, a po wojnie utworzono tu kołchoz; od 1957 r. w dawnej rezydencji hrabiego ulokowano administrację landwarowskiej fabryki dywanów. W 2007 r. znaczną część dworu wydzierżawił przedsiębiorca Laimutis Pinkevičius.

W 2016 r. dwór przejął Ugnius Kiguolis, który przedstawił ambitną wizję Uniwersytetu Świadomości, otwierając tym samym nowy rozdział w dziejach tego historycznego miejsca. Jego celem jest przekształcenie dworu w innowacyjne centrum edukacyjno-badawcze, łączące bogate dziedzictwo Tyszkiewiczów ze współczesnymi praktykami akademickimi. W planach jest odrestaurowanie najważniejszych części majątku, wdrożenie rozwiązań z zakresu zrównoważonego projektowania oraz stworzenie programów poświęconych filozofii, psychologii i dyscyplinom kreatywnym. Inicjatywa ta ma na celu rewitalizację terenu oraz przyciągnięcie badaczy, studentów i turystów, przy jednoczesnym zachowaniu architektonicznej i historycznej wartości dworu.

UDOSTĘPNIJ